Zeytinyağında ‘kara’ korku

Ege Bölgesi’nde 800 civarındaki zeytinyağı işletmesi, toplam 150 bin ton zeytinyağı üretiminin beklendiği yeni sezona korku içinde girdi.

Geçen yıl Çevre ve Orman Bakanlığı, üretim sırasında ortaya çıkan zeytin karasuyu için işletmelere lagün (atıksu havuzu) kurma zorunluluğu getirmişti. Gelen tepkiler üzerine verilen bir yıllık geçiş süreci geçtiğimiz 5 Ekim’de doldu. Ancak işletmelerin büyük bölümü, yeni zeytinyağı sezonunda Bakanlığın istediği şartları yerine getiremedi. Geçen ay ortasında zeytin sıkmaya başlayan tesislerin sahipleri, hapis ve kapatılma korkusu altında üretime devam ediyor. Çünkü bakanlık, işletme kapasitesine göre ve sızdırmazlık şartlarında lagün kurmayan işletmelere 70 bin lira para cezasının yanı sıra tesisi kapatma ve 2 yıla kadar hapis cezası verecek.

EK SÜRE VERİN
Ege Bölgesi Sanayi Odası (EBSO) Meclis Üyesi ve zeytinyağı işletmecisi Nejat Özduran, maliyeti 100 bin liraya ulaşan lagün sistemini işletmelerin yüzde 95′inin kuramadığını belirterek, “Biz de çevreyi kirletmek istemeyiz. Ancak, dünya bile bu soruna çare bulamadı. Bize ek süre verilmeli” diye konuştu. Ortalama büyüklükte bir işletmenin lagün kurabilmesi için 3-4 dönümlük alana ve bin tonluk sızdırmaz havuza ihtiyacı olduğunu belirten Özduran, “Bu yatırımı çok az işletme yapabildi. Şu an Çevre Bakanlığı’nın ceza tehditi Demokles’in Kılıcı gibi başımızın üstünde sallanıyor. Eğer baskı olursa kimse zeytinyağı üretimi yapamaz. Hepimiz bu işi bırakmak zorunda kalırız. Üretimin tehlikeye girmemesi için EBSO olarak Bakanlık’tan ek süre istedik. Yunanistan, karasuyu çevreyi kirletmeyecek hale getiren iki fazlı sisteme 5 yılda geçti. Bize de bu hak tanınmalı” diye konuştu.

KAPATTIRMAYIZ
Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) Başkanı Mustafa Tan da, zeytinyağı tesislerinin kapatılması halinde Türkiye’de zeytinciliğe balta vurulacağını söyledi. Tan, “Çevre Bakanlığı, ‘lagün yapmayan işletmeleri kapatırım’ diyor. Yok öyle yağma. Bu 25 yıllık sorun. 25 yıldır buna izin verilmiş, şimdi bir anda kapatılarak çözüm bulunmaya çalışılıyor. Oysa bu sorun Türkiye’nin ihmalkarlığından kaynaklanmıyor. Çevreyi kirletmeyen iki fazlı sisteme geçmek için 5 yıllık ek süre verilsin. Yatırımların yarısı kırsal kalkınma desteklerinden karşılansın” dedi. Zeytin ve zeytinyağı sektörünü UZZK’nın temsil ettiğini savunan Tan, UZZK’nın rızası olmadan herhangi bir işletmenin kapatılamayacağını dile getirdi.
AK Parti Aydın Milletvekili Ahmet Ertürk de, karasu sıkıntısının büyük boyutlara ulaştığına dikkat çekti. Ertürk, yeni sezonda bir sorun yaşanmaması için önümüzdeki günlerde İzmir’de toplantı yapacaklarını, Çevre ve Orman Bakanlığı yetkilileri ile Ege’deki zeytinyağı tesisleri yetkililerini bir araya getireceklerini söyledi.

ORTAK YAPILABİLİR
İspanya, Yunanistan, İtalya gibi ülkelerin de bu soruna tam bir çözüm bulamadıklarını ifade eden Ertürk, “Mevcut sistemde zeytin işlenirken zeytinyağı, prina ve karasu çıkıyor. Çevreciler karasunun kimyasal özelliklere sahip olduğunu ve çevreye zarar verdiğini savunuyor. Ama, mesele dünyada çözülemedi. Biz son 3-4 yıl içinde 50 milyon yeni fidan diktik. Yakın sürede Türkiye’de zeytinyağı üretimi 150 bin tonlardan, 300 bin tonlara çıkacak. Bu sorunu bir an önce çözmeliyiz” diye konuştu. Lagün sisteminin sağlıklı olmadığını da iddia eden Ertürk, prina ve karasunun birlikte çıktığı iki fazlı sisteme geçilmesini önerdi. Bunun için 30-40 işletmenin birleşerek ortak prina tesisi kurmaları gerektiğini ifade eden Ertürk, Kırsal Kalkınma Destekleri’nden bu yatırıma destek verilebileceğini söyledi.

Aydın’da lagün havuzu kurmayanlara izin yok

Vali Coş’un, “Arıtmasız tesis zeytin sıkmaya başlayamayacak” uyarısı üzerine tesislerin yüzde 80′i önlemlerini alarak faaliyete başladı

İHSAN KARATAŞ (AYDIN)

Aydın’da çoğunluğu zeytin karasuyunu Büyük Menderes Nehri’ne bıraktığı için bu sezon lagün sistemi kurmayanların faaliyetine izin verilmeyeceği uyarısı olumlu sonuç verdi. Aydın Valisi Hüseyin Avni Coş’un iki ay önce, “Önlem almayan işletmeleri kapatırım” diye uyardığı 206 zeytinyağı işletmesinden yüzde 80′i eksikliklerini tamamladı. Önlemlerini almayanlar ise eksikliklerini tamamlayıncaya kadar faaliyet gösteremeyecek.
Vali Coş’un sert uyarısı karşısında zeytinyağı işletmesi sahipleri, lagün havuzlarını tamamlamak üzere 1 Kasım’a kadar süre istemişti. Bu sürenin dolduğu tarih itibariyle Aydın’da işletmeciler telaşa kapıldı.
Aydın İl Çevre ve Orman Müdürlüğü yetkilerine başvuran tesis sapipleri, gerekli önlemleri aldıklarını kanıtlayıp faaliyete başladı. Yetkililer, zeytinyağı işletmelerine yapılan uyarıların sonuç verdiğini ve birçok işletmenin lagün havuzlarını tamamlayarak, zeytinyağı sıkma sezonuna hazırlandıklarını belirtti. Bu sürenin Büyük Menderes’in kirlilikten kurtarılması için verildiğini belirten Çevre ve Orman İl Müdürlüğü yetkilileri, şu açıklamayı yaptı: “Zeytinyağı fabrikaları üzerindeki denetimlerimiz arttı. Lagün havuzu olmayan, havuzların sızdırmazlığını yapmayan ve bu havuzların etrafında set oluşturmayan işletmelere kesinlikle sıkım izni verilmeyek. Uygun koşulları yerine getirip, izin almadan sıkım yapan işletmelere cezai işlem uygulanacak.”

SULAMA İZNİ
Aydın’daki zeytinyağı işletmecileri, zararsız olan yıkama suyunun lagün havuzlarında biriktirilmesi yerine, herhangi bir kimyasal madde içermediği için sulama suyu olarak kullanılmasını talep etti. Aydın İl Çevre ve Orman Müdürlüğünden yapılan açıklamada, “Zeytinyağı işletme sahiplerinin, zeytinin fabrikalarına gelmesinden sonra yapılan yıkama işleminde çıkan suyun, sulama suyu olarak kullanılması yolundaki talepleri Çevre ve Orman Bakanlığı’na iletildi. İncelemeler sonucunda zararsız olduğu anlaşılırsa, sulama suyu olarak kullanılabilecek” denildi.

ZORUNLULUK YOK
Aydın Zeytintinciler Derneği (AYZEYDER) Başkanı İsmet Bozkurt, zeytin işletmecilerinin üzerinde çok büyük baskı kurulduğunu, dünyanın hiçbir ülkesinde zeytin karasuyu için artıma tesisi zorunluluğu olmadığını savundu. Bozkurt, “Dünya’nın hiçbir ülkede arıtma tesisi zorunluluğu yok. Aksine bu suyun tarımsal sulamada kullanılması için yasa çıkaran İtalya ve İspanya gibi ülkeler var. Zeytin karasuları ile sulama yapanlar var. Zeytin karasuları dinlendirilerek ve çökertisi sağlanarak belli ölçeklerde tarımsal sulamada kullanılıyor” dedi.
Aydın Ticaret Borsası Başkanı Adnan Bosnalı ise, “Valimizin yaptığı uyarılar sonrasında zeytinyağı işletmelerimizin tamamı lagün havuzlarını büyüttü, içerisine sızdırmazlığı önlemesi için 1 mm kalınlığında naylon koydu. Havuzların etrafında da yağmur sularının girmemesi için set oluşturuldu. Alınan bu tedbirler doğrultusunda Büyük Menderes’te kirlilik oranı azalacak” dedi.

yeniasır