Türkiye’de dondurulmuş meyve ve sebze sektörü

Dondurulmuş meyve ve sebze üretimi ülkemizde 1970li yılların başında başlamış ve bu sektör 30 yılı aşan süre içerisinde, hızlı bir gelişim göstermiştir.

Ülkemizdeki ilk dondurulmuş meyvesebze işleme tesisi Kayseri’de kurulmuş olmakla birlikte genel olarak, 80’li yıllara kadar, meyve ve sebzeler, diğer amaçlarla kurulmuş fabrikalarda işlenmiştir.

Türkiye’de dondurulmuş meyve ve sebze üretiminde kullanılan ham ve yardımcı maddelerin tamamı yurt içinden karşılanmaktadır. Ancak söz konusu sektör, zaman zaman bazı meyve ve sebze çeşitlerinde üretiminin yetersiz kaldığı dönemlerde ithalata yönelinmiştir.

Dondurulmuş meyve ve sebze sanayiinde işlenen başlıca ürünler; sebzelerden patates, yeşil ve kırmızı biber, domates, pırasa, bezelye ve fasulye, meyvelerden ise; çilek, vişne, kiraz, erik ve kayısıdır. Sektörde işlenmeye uygun hammadde çeşitlerinin sağlanması amacıyla sözleşmeli üretim yöntemine de başvurulmaktadır. Genel olarak kullanılan hammaddenin %3040’ı sözleşmeli üretim ile karşılanmakta, geri kalanı ise küçük üretici ve yerel toptancılardan sağlanmaktadır. Sözleşmeli tarım daha çok Marmara Bölgesinde kırmızı biber, yeşil biber, brokoli ve brüksel lahanası üretiminde uygulanmaktadır.

Sektörde kurulu tesislerin önemli bir bölümü teknolojik açıdan yüksek standartlardadır. Tesislerde meyveler ve sebzeler hava ile ya hızlı (ani) dondurma ‘’sharp freezing” metodu ile ya da Bireysel Hızlı Donduma (“Individually Quick Freezing” – IQF ) metodu ile işlenmektedir. Özellikle son yıllarda en gelişmiş dondurma yöntemi olarak bilinen IQF
metodu daha yaygın olarak kullanılmaktadır.

Son yıllarda tüketiciler tarafından giderek daha fazla tercih edilmeye başlanan dondurulmuş meyve ve sebzelere olan talebin; sanayileşme süreci ve ülkemizdeki meyve ve sebzenin çeşit ve miktar yönünden zenginliği dikkate alındığında hammaddenin bolluğu bir avantaj olarak kullanılarak daha da artacağı düşünülmektedir. Ayrıca, dünyada ve
ülkemizde kadınların iş dünyasının aktif birer üyesi olması ve yalnız yaşayan bireylerin sayısındaki artışın sonucunda bu ürünlere olan talebin de artırmasına yol açmıştır. Bu eğilimler sektördeki yatırımların artmasına yol açmıştır.

Bugün için ülkemizde 27 tesis dondurulmuş meyve ve sebze sektöründe faaliyet göstermekte olup, bunlardan bir bölümü yabancı ortaklıdır. 2004 yılında 170 000 ton üretimin yapılmış, bir önceki yıla göre yaklaşık % 27 oranında bir artış olmuştur. 2005 yılında ise üretimin 150 000 ton olarak gerçekleştiği tahmin edilmektedir. Sektördeki işletmelerin büyük bir kısmı; dondurulmuş meyve ve sebze üretiminin yanı sıra dondurulmuş su ürünleri, dondurulmuş unlu mamuller, konserve meyve ve sebze, meyve suyu, reçel, marmelat, kurutulmuş sebze üretimi gibi farklı ürün gruplarında da faaliyet göstermektedir. Bu nedenle, sektörde ortalama kapasite kullanım oranı %4050 seviyelerinde kalmaktadır. Ancak, sadece dondurulmuş meyve ve sebze üretmek amacıyla planlanıp kurulan tesislerde kapasite kullanım oranı %7090 düzeyine çıkmaktadır.

Türkiye’nin Dondurulmuş Meyve ve Sebze Üretimi

* = Tahmini gerçekleşme

Kaynak : DPT Ekonomik ve Sosyal Göstergeler 20012006

.

.

TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARETİ

İhracat
Türkiye’de, önceki yıllarda dondurulmuş meyve ve sebze üretiminin yaklaşık %70’i ihraç edilmekte iken; 2002 yılı itibariyle oranda düşüş yaşanmaya başlamıştır ve bu ürünlerin ihracatı 2002 yılında %76, 2003 yılında %74, 2004 yılında %61 oranında gerçekleşmiş olup, 2005 yılında da %57 oranında gerçekleştiği tahmin edilmektedir. Başlıca ihraç pazarımız Avrupa Birliği ülkeleridir. ABD, Japonya ve Orta Doğu ülkeleri ise diğer önemli alıcılarımız arasında yer almaktadırlar. 2005 yılı ihracat ve üretim verilerini karşılaştırdığımızda üretimin %57’sinin dış pazarlara yöneldiği görülmektedir.

Merkezi ve Doğu Avrupa ülkelerine, Balkanlara, Türki Cumhuriyetlere ve Uzak Doğu ülkelerine de son yıllarda ihracat yapılmaya başlanılmıştır. Öte yandan dünyanın önde gelen tüketicileri arasında yer alan Japonya ve ABD diğer önemli pazarlarımız arasındadır.Önümüdeki yıllarda yukarda anılan ülkelerin mevcut pazar potansiyelini
ülkemizce ileriki yıllarda daha iyi değerlendirilebileceği düşünülmektedir.
Dondurulmuş meyve ve sebzenin ihracatı ürün bazında incelendiğinde, 2006 yılında sebze grubundan tatlı biber, enginar, domates ve pırasa başı çeken ürün çeşitleri olmuşlardır. Meyvelerden ise; çilek, kiraz ve kayısı 2006 yılı verilerine göre ihracattan en büyük payı alan ürünlerdir. Dondurulmuş konserve sebzeler arasında ise biber en büyük payı almaktadır.

Bu ürünlerin başlıca ihraç pazarları Avrupa Birliği ülkeleri olmakla birlikte, 2006 yılında toplam 77 ülkeye ihracat yapılmıştır. İngiltere, Almanya, Fransa, Belçika, Hollanda miktar ve değer bazında ilk beş sırayı paylaşan ülkeler olmuşlardır. Bu durum ürün bazında incelendiğinde ülkelerin ürün bazında ve yıllar itibariyle taleplerinde farklılıklar olduğu görülmektedir. Örneğin; 2006 yılında tatlı biberin en çok ihraç edildiği ilk üç ülke Almanya, Belçika ve İngiltere; enginarın en çok ihraç edildiği ilk üç ülke Kazakistan, Azerbaycan ve Avustralya’dır.