Sütte hibe projesi genişletiliyor

Süt ve et fiyatlarında son dönemde hızlı fiyat artışları yaşanırken, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, hibe destekli süt hayvancılığı projesini, DAP kapsamındaki 16 ile daha yaygınlaştırmayı planlıyor.Süt ve et fiyatlarında son dönemde hızlı fiyat artışları yaşanırken, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, geçen yıl GAP illerinde uygulamaya koyduğu yüzde 30-40 hibe destekli süt hayvancılığı projesini, Doğu Anadolu Projesi (DAP) kapsamındaki 16 ile daha yaygınlaştırmayı planlıyor.

GAP kapsamındaki 9 ilde kurulacak 50 baş ve üzeri hayvancılık işletmelerine hibe destek vermek için geçen yıl ayrılan 14 milyon liralık kaynak bu yıl için bloke edilirken, 2010 yılı bütçesine, 27 milyon lirası GAP kapsamındaki, 20 milyon lirası da DAP kapsamındaki iller için olmak üzere toplam 47 milyon lira ödenek koyuldu.

Projenin DAP belgesindeki illere yaygınlaştırılmasını öngören ve yakında çıkması beklenen kararname ile devlet, 25 ilde süt sığırcılığının geliştirilmesi için 61 milyon lira hibe destek vermek üzere kaynak ayırmış olacak.

Bakanlığın ayrıca, bölgede koyun-keçi besisini desteklemek üzere çalışma başlattığı da öğrenildi.

-AHIRDAKİ 100 İNEKTEN 40′ININ PARASINI DEVLET VERECEK-

Güneydoğu Anadolu Projesi Eylem Planı (2008-2012) kapsamındaki Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerinde, süt sığırcılığının geliştirilmesi, modern işletmelerin kurulması, hayvansal üretimde verimliliğin ve kalitenin artırılması ile bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması amacıyla, üreticilerin yapacakları süt sığırcılığı işletmesi yatırımlarının desteklenmesine ilişkin bakanlar kurulu kararı, geçen yıl 31 Ekim’de Resmi Gazetede yayımlanmıştı.

Kararın uygulama tebliği Kasım ayında yayımlandığı için, söz konusu projenin finansmanı amacıyla 2009′da ayrılan 14 milyon liralık ödenek kullanılamadı. Söz konusu ödenek, bu yıl kullanılmak üzere bloke edilirken, bu yıl için ayrıca 27 milyon lira ödenek kondu. Söz konusu kararname kapsamında GAP Eylem Planı kapsamındaki 9 ilde yatırım yapmak isteyenlerin başvuruları alınırken, bunlar il müdürlükleri tarafından değerlendiriliyor.

Bakanlık ayrıca, söz konusu projenin DAP kapsamındaki Ağrı, Bingöl, Bitlis, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Gümüşhane, Hakkari, Kars, Malatya, Muş, Tunceli, Van, Ardahan, Bayburt ve Iğdır illerine yaygınlaştırılması için kararname taslağı hazırladı. Bu illerde süt sığırcılığına hibe destek verilmesi için 2010 bütçesinde 20 milyon lira kaynak ayrıldığı belirtiliyor.

GAP illerinde uygulanacak proje uyarınca hibe destekten yararlanacak projelerin gelecek yıl sonuna kadar tamamlanması öngörüldüğü için, bu sürede 41 milyon liralık hibe desteğin kullanılması ile toplam 12 bin başlık süt işletmesinin faaliyete geçmiş olacağı öngörülüyor.

Bu, GAP Eylem Planı (2008-2012) kapsamındaki Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerinde, süt üretiminde 100 bin tona yakın bir artış ve binlerce kişinin istihdamı anlamına geliyor.

Bakanlığın büyük besi işletmelerinin desteklenmesi politikası sayesinde, 50 baş ve üzerine süt hayvancılığı işletmesi sayısı bugünlerde 4 binin üzerine çıktı. Türkiye’de 751 bin işletmede 1-5 baş, 198,6 bin işletmede 6-9 baş, 112,2 bin işletmede 10-24 baş, 22,4 bin işletmede 25-49 baş, 22,4 bin işletmede 25-50′ye kadar, 4 bin 461 işletmede 50 başın üzerinde hayvan bulunuyor.

Halen, 100 baş ve üzerin damızlık sığırcılık işletmesi kuran yatırımcılara, AB dışından, BSE ve yasak kapsamında diğer hayvan hastalıkları bulunmayan diğer ülkelerden damızlık hayvan ithalatı için izin veriliyor. Bu proje kapsamında da 100 baştan büyük işletme kuranlar, isterlerse damızlık hayvan ithal edebilecek.

Bu kapsamda yılda ortalama 2 bin civarında damızlık ithal edildiği, şimdiye kadar ithal edilen damızlık hayvan sayısının ise 17 bin düzeyinde olduğu belirtiliyor.

-50 BAŞIN ÜZERİNDEKİ İŞLETMELER VE ”YARI AÇIK AHIRLAR” DESTEKLENECEK-

Proje uyarınca üreticilerin, kırsal alanlarda, bireysel veya bir arada yapacakları özsermayeye dayalı, en az 50 baş ve üzeri kapasiteye sahip projeli süt sığırcılığı işletmesi yatırımlarına, 2009-2012 yılları arasında hibe desteği verilecek.

Proje için başvurular tarım il müdürlüklerine yapılacak. Başvurusu onaylanarak yeni inşaat yapımı, damızlık gebe düve alımı ve sabit süt sağım ünitesi ve soğutma tankı alımını birlikte gerçekleştiren gerçek ve tüzel kişilere hibe desteği verilebilecek. Ayrıca işletmesinde başvuru öncesinde destekleme konularındaki bir veya iki yatırımı olup, eksik kalan bir veya iki yatırımları için başvurusu onaylanan ve yatırımı gerçekleştiren gerçek ve tüzel kişiler de desteklemeden yararlandırılacak.

Projede yer alan inşaat yatırımı konusunda, yatırımın gerçekleşme tutarının yüzde 30′u kadar hibe desteği verilecek. Ancak, proje kapsamında sadece ”yarı açık sistemli ahırlar” yapılabilecek. Bu da modern hayvancılık işletmeleri kurulması açısından önemli bir şart niteliğinde.

Büyük işletmelerin kurulmasını sağlamak üzere, ayrılan kaynağın yüzde 40’ı 50 baş ile 100 baş arası kapasiteli işletmeler, yüzde 60’ı 100 baş ve üzeri kapasiteli işletmeler için kullandırılacak.

Hayvan alımı için, alım tutarının yüzde 40′ı kadar hibe destek yapılacak. Buna göre, 50 başlık işletme kurana 20 hayvanın, 100 başlık işletme kurana da 40 başın parasını devlet verecek.

Projede yer alan sadece süt sağım ünitesi ve/veya soğutma tankı alımı için de alım bedelinin yüzde 40′ı kadar hibe verilecek.

Hibe desteğinden, bir yatırımcı sadece bir kez yararlanabilecek. Yatırım tutarı üst sınırı bütçe imkanları dikkate alınarak, gerektiğinde yıl içinde bakanlıkça belirlenecek.

Hibe kapsamında satın alınan damızlık gebe düveler 5 yıl süre ile satılamayacak. Hibeye esas olan yatırımların tamamlanma tarihi, ek süre dahil 15 Aralık’ı geçemeyecek.

Ödemeler için gerekli kaynak, Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun, İşsizlik Sigortası Kanunu ile GAP Eylem Planı kapsamında Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nın ilgili yıl bütçesine tahsis edilen ödeneklerden karşılanacak ve ödemeler Ziraat Bankası aracılığı ile yapılacak.

-”TÜRKİYE, BÜYÜK SÜT ÜRETİCİSİ ÜLKE OLABİLİR”-

Öte yandan, GAP ve DAP bölgelerinde 50-100 başlık projelerin kurulmasını öngören projeyi, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Numan Akman, ”ağalık sisteminin devamını sağlayacağı, küçük çiftçileri tasfiye edeceği ve sosyal sorunlara neden olacağı” iddiasıyla eleştiriyor.

Prof. Dr. Akman, TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası tarafından düzenlenen VII. Tarım Teknik Kongresi’nde, Türkiye’de sığırcılık işletmelerinin yapısı ve geleceği konusunda yaptığı sunumda, IFCN adlı bir kuruluşun verilerine göre, Türkiye’de 1 milyon 89 bin süt sığırcılığı işletmesi bulunduğunu, işletme başına ortalama hayvan sayısının da 4 baş olduğunu söyledi.

Gelecekte ve uygulanan politikalar sonucunda, Türkiye’de 1,1 milyon civarında kabul edilen sığırcılık işletmelerinin sayısının azalmasının beklendiğini ancak, bu azalmanın hızının çok önem taşıdığını belirten Prof. Dr. Akman, şu bilgiyi verdi:

”İşletme sayısının 10 yıl içinde 500 bine inmesi beklenebilir. İşletme sayısının 500 bine ve toplam inek varlığının da genotiplerdeki gelişme nedeniyle 4-5 milyona ineceği hesaplanıyor. Bu durumda işletme başına ortalama hayvan sayısı 9-10 olacaktır. AB’de 2005 yılı itibariyle işletme başına ortalama hayvan sayısı 8,9′du. 13 AB ülkesinde, 50 ve daha fazla hayvan olan işletmelerin payı yüzde 10′un altında. Hollanda, İngiltere ve Danimarka gibi ülkelerde ise işletme başına ortalama hayvan sayısı 60-85 arasında. AB’deki sığırcılık işletmelerinin yüzde 82,5′indeki ortalama inek sayısı 10′un altında.

Türkiye’de işletme başına ortalama inek sayısının kısa sürede 9-10 başa çıkarılması, 50 baş ve üzerindeki işletme sayısının yüzde 2,5′a yükseltilmesi ve bu nitelikte 12 bin 500 işletme oluşması beklenebilir. Bu grup işletmelerin ortalama inek sayısının 80 baş, inek başına verimin de 7 ton olacağı öngörüldüğünde, sahip olunacak 1 milyon baş inekten 7 milyon ton süt üretileceği hesaplanır. Bu Türkiye için öngörülen inek sayısının yüzde 22’si, süt üretiminin de yüzde 37’si anlamına gelir. Söz konusu 7 milyon tonluk üretim bile Türkiye’yi AB’de süt üreticisi önemli ülkeler arasına taşıyacaktır. Bu, potansiyelin değerlendirilmesi halinde Türkiye’nin üretim gücünü ortaya koyuyor.”

-PROJEYE YÖNELİK ELEŞTİRİ…

GAB bölgesinde uygulamaya konulan ve yüzde 30-40 hibe destekli projeyi de değerlendiren Prof. Dr. Numan Akman, büyük hayvancılık işletmeleri için önemli arazi varlığı gerektiğine, ancak bölgedeki çiftçilerin önemli bölümünün arazi varlığının olmadığına işaret etti.

Ancak, büyük arazi varlığı olanların bu projeden ve desteklerden yararlanabileceğini, bunun da ağalık sisteminin desteklenmesi anlamına geldiğini öne süren Prof. Dr. Akman, şöyle konuştu:

”Bölgede 100 başlık bir işletme kurmak için en az 500-600 bin lira öz kaynak gerekir. Hangi çiftçide bu para var? Bu destekler, ağalık düzenini pekiştirmeye yönelik. Toprak ağalarını yatırıma yönlendirecek, küçük işletmeleri tasfiye edecek.

Bölgedeki çiftçilerin zaten çoğunun toprağı yok. Parası olana yatırım yapması için devlet tekrar para veriyor. Yüksek verim yüksek kar demek değildir. Büyük işletmelerde sütün maliyetinin yüksek olduğu yönünde IFCN’nin çalışmaları var. Ayrıca, küçük işletmelerin tasfiyesi nedeniyle çıkacak sosyal sorunlara da dikkat etmek lazım. Küçük işletmeler sütünü satamadığı için piyasadan çekilecek ve işsiz sayısı artacak. Teşvikleri belli bölgelerde yoğunlaştırmak yerine, Türkiye genelinde 10-15 başlık işletmelerin oluşturulması sağlanmalı. Küçük işletmelerin tarımdan çıkması ile ortaya çıkacak sosyal problemler dikkate alınmalı. AB’de bile ortalama işletme büyüklüğü 9-10 iken Türkiye neyin peşinde?”ekotrent