Çay sektörüne de üst kurul geliyor

Bankacılık, enerji, tütün, şeker gibi çeşitli sektörlerden sonra, çay sektörüne yönelik de “düzenleyici ve denetleyici üst kurul” oluşturuluyor. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nca hazırlanarak ilgili kurum ve kuruluşların görüşüne sunulan “Çay Kanunu Tasarısı” taslağında, sektörü denetleyecek ve gerekli düzenlemeleri yapma yetkisine sahip olacak bir “Çay Sektörü Düzenleme ve Denetleme Kurumu” kurulması yer alıyor. Merkezi Ankara’da ve idari ve mali özerkliğe sahip olacak kurum, çay tarımında tekniğe uygun üretimi sağlayacak, standartlara aykırı ortamlarda üretim yapılmasının önüne geçecek. Kurumun karar organı niteliğindeki Çay Sektörü Düzenleme ve Denetleme Kurulu, bir başkan ve bir başkan vekili olmak üzere yedi üyeden oluşacak, Tarım ve Köyişleri ile Maliye bakanlıkları ve Hazine Müsteşarlığı’nın göstereceği ikişer aday arasından birer üye, Rize Çay Borsası’nca kendi üyeleri arasından seçilen en çok oy alan ilk üç aday arasından bir üye, Çaykur’un kendi üyeleri arasında yapacağı seçimde en çok oy alan ilk altı aday arasından iki üye ile çay bitkisi alanında bilimsel çalışmalarıyla tanınmış veya hizmetleriyle sektöre önemli katkı sağlamış kişiler arasından YÖK tarafından seçilip aday gösterilen iki aday arasından bir üye, Bakanlar Kurulu’nca atanacak. Kurul üyeleri, hukuk, iktisat, işletme, uluslararası ilişkiler, kamu yönetimi, maliye, tıp, fen, mühendislik ve çay eksperliği alanlarında yüksek öğrenim görmüş, mesleki açıdan yeterli bilgi ve deneyime sahip ve meslekleriyle ilgili kamu ya da özel sektörde en az 10 yıl çalışmış kişiler arasından seçilecek. Üyeler 5 yıllık süre için atanacak. Kuruma, başkan, kurul üyeleri ve diğer personel olmak üzere 130 kişilik kadro tahsisi öngörülüyor. Taslak son şeklini aldıktan sonra Bakanlar Kurulu’nca bir tasarı olarak TBMM’ye sunulacak. Tasarının aynen yasalaşması durumunda 1984 yılında çıkarılmış olan Çay Kanunu tümden yürürlükten kalkacak. Yasanın yürürlüğe girmesini izleyen bir ay içinde kurul üyeliklerine seçim şartına bakılmaksızın ilgili kurumlarca resen gösterilen adaylar arasından atama yapılacak. Yasanın yayımından itibaren en fazla üç ay içinde Rize ve civarındaki hizmetlerin yerine getirilmesi için Çaykur’a ait uygun bir taşınmaz, hizmet binası olarak kuruma bedelsiz devrolunacak.

Üretim alanlarını belirleyecek

Kurum, çay üretimi yapılacak bölgenin coğrafi sınırlarını, bakanlığın da görüşünü alarak tespit ve ilan edecek. Belirlenen bölgedeki mevcut çay bahçeleri ile yeni oluşturulacakların tekniğe uygunluğu uzmanlarca saptandıktan sonra, çaylık ruhsatı verilecek. Ruhsatsız olarak çay bahçesi kuranlara metrekare başına 1 TL idari para cezası uygulanacak. Halen çay üretimi yapan fabrikalar ile yeni kurulacakların teknik ve fiziki yeterliliği ile hijyen şartları, kurum tarafından denetlenecek, yeterli görülenlere “Çay imalatçısı ruhsatı” verilecek. Ruhsat, çay ve çaydan elde edilen yan ürünlerin üretimi, borsada satışı veya doğrudan paketlenerek piyasaya sunulmasını içerecek.

Gübreleme ve budamaya ilişkin kurulca bağlayıcı kararlar alınacak ve uygulama izlenecek. Kurum tarafından izin verilenler dışında, kimyasal katkı maddesi kullanılamayacak.

İmalatçı ruhsatı verilenlerin finansal durumları, kurum uzmanlarınca, her sürgün arasında periyodik olarak ve gerektiğinde re’sen izlenecek. Uzmanlar, işletmelerin her türlü defter ve bilgilerini izleme ve inceleme yetkisine sahip olacak. Toplam mali yükümlülükleri öz kaynaklarının beş katını geçen imalatçılar, kuruma teminat göndermedikçe üreticiden yaş çay satın alamayacak. Risk sınırının aşıldığı uzmanlarca saptanması üzerine, imalatçının piyasadan çay alımı durdurulacak.

Ürün Sigorta Fonu

İmalatçı ruhsatı sahipleri, üreticiden satın aldığı çay bedelinin kurumca belirlenecek yüzde 1′i ile yüzde 5′i arasında bir kısmını kesip kurumun ulusal bir bankada açacağı Ürün Sigorta Fonu hesabına aktarmakla yükümlü olacak. Fon, her on yılda bir mevcutları aktüerya hesabı çerçevesinde değerlendirilecek. Hesaplarda, ihtiyatlar da ayrıldıktan sonra aktüeryal denge bakımından fazlalık varsa, fazla kısım kurumca çay sektörünün yararı esas alınarak takdir olunacak alanlarda kullanılacak. Fonun para ve mal mevcutları, kârlılık ve özellikle güvence unsurları dikkate alınarak kurum tarafından değerlendirilecek. Üreticiden yaş çay ürünü alım tarihini izleyen ay başından itibaren üç ay içinde fon paylarının kurum hesaplarına yatırılması zorunlu olacak. Risk sınırının aşıldığından haberdar olmaksızın imalatçıya çay satan üreticilerin alacaklarının yüzde 25′i de garanti kapsamına dahil olacak.