Avrupa Birliği Gıda ve İçecek Sanayinde Gelişmeler

Avrupa Birliği Gıda ve İçecek Sanayii

1-AB Gıda ve İçecek Sanayii Yapısı
İmalat sanayi içinde %12.9 paya sahip olan AB Gıda ve İçecek Sanayi’nde faaliyet gösteren 310.000 firma, 945 milyar Avro iş hacmi ve 100 milyar Avronun üzerinde dış ticaret büyüklüğü ile 4.4 milyon kişiye istihdam sağlamaktadır.

2- AB Dış Ticareti
AB 1.1 milyar Avro ticaret fazlasıyla Gıda ve İçecek ürünlerinde net bir ihracatçı konumundadır. Ancak AB ticaret dengesindeki ithalat değerlerinin ihracat değerlerinden daha hızlı büyümesine bağlı negatif trend devam etmektedir. Bununla birlikte, 2008 yılı AB dış ticareti önceki yıllarla karşılaştırıldığında neredeyse hiç değişmeden kalmıştır. Bu nedenle değerler açısından farklılıklar genellikle yüksek tarımsal hammadde fiyatlarını yansıtmaktadır.
Avrupa Gıda ve İçecek ürünleri için ABD açık ara en önemli pazardır. 2008’de ihracat değerlerinde %10’luk düşüşe rağmen Amerika pazarı AB Gıda ve İçecek satışlarının %17’sini oluşturmaktadır. Öte yandan AB ihracatı gelişmekte olan ülkelerin çoğunda büyümeye devam etmektedir. Ukrayna ve Hong Kong ihracatları sırasıyla %57 ve %36 oranlarıyla 2008’de çarpıcı bir artış kaydetmiştir.

“Yeni Dünya” nın tarımsal oyuncularından ithalatlar giderek önemli hale gelmekte, Brezilya, Arjantin ve Çin’den ithal edilen ürünler AB Gıda ve İçecek ithalatının %30’unu oluşturmaktadır. Bu arada Avrupa; Endonezya, Tayland ve malezya’dan, ABD ve İsviçre gibi geleneksel üreticilerin ithalat değerlerine yakın ithalat yapmaktadır.

İçecekler ve çikolata, bisküvi, şekerleme, pasta, hazır yemek gibi çeşitli gıda ürünleri AB genel dış ticaret dengesine önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır.

Ancak son yıllardaki düzenli büyüme döneminden sonra, 2008’de bazı içeceklerin ihracatında önemli düşüş olmuştur. Bu durum özellikle %7 düşüşle şarap ve %10 düşüşle meşrubat ihracatında gözlenmiştir.
İhracattaki düşüş en çok işlenmiş meyve ve sebze üreticilerini etkilemiştir. Sektörün ticaret açığı artarak 337 milyon Avroya yükselmiştir.

2009’un ilk 7 ayında AB Gıda ve İçecek ürünleirnin ihracatı 2008’e göre %10 azalmıştır. Bu düşüş küresel ekonomik kriz ve küresel fiyat trendlerine bağlı dış pazarlardaki talep daralmasını yansıtmaktadır.
AB Gıda ve İçecek ürünleri ihracatının tüm önemli kategorileri düşüşten etkilenmiştir. En yüksek düşüş konsantre süt (%33) ve domuz etinde (%21) olmuştur. Alkollü içecekler ve şaraplar, dondurulmuş balık, peynir, su ve zeytinyağı ihracatında iki haneli düşüş gerçekleşmiştir.
Aynı zamanda ithalat değerleri de %8 oranında azalmıştır. Bu durum, 2007/2008’deki yüksek fiyatlar sonrası ve ekonomik krizin etkileriyle 2009’da daha düşük tarımsal fiyatlara dönülmesiyle açıklanabilir.
2009’un ilk yedi ayında ticaret dengesi az farkla pozitifte kalmıştır.

3- Gıda Ürünleri ve Tarımsal Hammadde Fiyatları
2007 yılında ve 2008’in başında tarımsal hammadde fiyatları hızla artarak daha yavaş bir seyirde olsa da gıda üretici ve gıda tüketici fiyatlarının artmasına neden olmuştur.
2008’in ikinci çeyreğinden itibaren tarımsal hammadde fiyatlarının düşmeye başlamasıyla birlikte gıda üretici fiyatları da bu düşüş trendine girmiştir. Tüketici fiyatlarıysa daha uzunca bir süre yüksek kalmaya devam etmiştir.
Dünya şeker fiyatları arz-talep açığı nedeniyle Ocak 2009’dan itibaren önemli ölçüde artmıştır. Sütçülük ürünlerinin fiyatları 2007 ortalarında başlayan önemli düşüşün ardından 2009’un ortalarına doğru yavaş yavaş düzelmeye başlamıştır.

Gıda tüketici fiyatları ve enflasyon Üye Ülkeler arasında önemli farklılıklar göstermektedir. Genel olarak Kasım 2009’da fiyatları üye ülkelerin çoğunda önceki yılda düşük seyretmiştir.

2008’de hane halkı harcamalarının %13’ünü Gıda ve Alkolsüz İçecek ürünleri oluşturmuştur.

Hane halkı tüketim harcamaları sıralamasında gıda maddeleri kategorisi, “ev giderler, su, enerji” ve “nakliye” kategorilerinin ardından üçüncü sırasında yer almıştır.

1995’ten sonra ilk kez Gıda ve Alkolsüz İçecek tüketim harcamaları giyim, eğlence ve kültür gibi diğer kategorilerin önüne geçmiştir. (2007’de %12.6’dan 2008’de %13’e çıkmıştır.) Üye Ülkelerde görülen bu trend ekonomik krizin bir sonucu olarak açıklanabilir.

4- Perakende Gıda Pazarı
Gıda tedarik zinciri kendine özgü ve karmaşık yapısıyla sanayi için çok parçalı bir Pazar, perakendeciler içinde oligopolistik bir Pazar oluşturmaktadır.

Perakendeciler, özellikle geniş perakende zincirleri ve kendi ürettikleri özel etiketli ürünleriyle ucuzluk marketleri ürün fiyatları konusunda gıda ve içecek firmalarına ciddi baskılar yapmaktadır.

Son yıllarda özel etiketli ürünlerin payı büyük ölçüde artış göstererek tüm ürün kategorilerinde toplam %89’ ulaşmıştır. Özel etiketli ürünleri olan perakendecilerin artan rekabet gücü karşısında sanayinin rekabet gücü düşmektedir. Özel etiketlerle birlikte tüketici tercihleri, marka geliştirme ve inovasyon ile ilgili kaygılar ön plana çıkmıştır.

5- Dünya trendleri
Bazı ülkelerde özellikle Yeni Zelanda ve Meksika’da Gıda ve İçecek Sanayinin imalat sanayindeki payı oldukça yüksek olup toplam imalat çıktılarının yaklaşık dörtte birine karşılık gelmektedir.
Ekonomik kriz dünya genelinde Gıda ve İçecek satışlarını olumsuz etkilemiştir. ABD’de çıktılarda azda olsa bir azalma kaydedilmiştir.
Gelişmekte olan ülkelerde işgücü verimliliği (Çalışan başına Avro olarak çıktı) sanayileşmiş ülkelerin gerisindedir. İşgücü verililiği açısından AB ülkeleri en yüksek olan ABD ile en düşük olan Çin arasında yer almaktadır.
AB dünya Gıda ve İçecek Ürünleri Pazarında çok önemli bir aktördür. Gıda ve içecek ürünlerinde dünyanın en büyük ihracat ve ithalatçısı konumundadır. (AB iç ticareti hariç)

Son yıllarda Gıda ve İçecek Ürünleri küresel ihracat pazarında AB’nin payı azalmıştır. (1998’de %24.6’dan 2008’de %17.5’e). Bunun nedeni öncelikle Brezilya ve Çin’den kaynaklı güçlü rekabet ve Malezya ve Endonezya gibi Güneydoğu Asya ihacatçıların öneminin artmasıdır.
ABD ile karşılaştırıldığında, AB dış ticaret dengesi son 10 yılda yeni gelişen ekonomiler karşısında çok daha güçlü bir direnç göstermiştir. AB ticaret dengesi 2008’de pozitifte kalmıştır. Diğer taraftan ABD ticaret dengesi son yıllarda yavaş yavaş düzelmeye başlarken, Gıda ve İçecek Ürünleri için AB ticaret dengesi azalmaya başlamıştır.

Çin ve Brezilya gibi genişlemekte olan pazarlarda AB ürünlerinin performansı Gıda ve İçecek Ürünlerinin ithalatı ile ölçülmektedir. Diğer ülkelerden ithal edilenlerle karşılaştırıldığında AB’den ithal edilen ürünlerin performansı 2008’de artış göstermiş, ancak ABD ve Avustralya gibi büyük pazarlarda daha zayıf kalmıştır.

Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu 2009 Envanteri